निलेश ठाकरे
महाराष्ट्र स्टेट हेड
टाईम्स ऑफ महाराष्ट्र नेशनल न्युज
— न्याय, समानता आणि सर्वसमभावाच्या विचारांना राजकीय स्वार्थाचा फटका.
महाराष्ट्राची ओळख ही केवळ भौगोलिक सीमांमुळे नाही, तर सामाजिक परिवर्तनाच्या महान परंपरेमुळे आहे. संत परंपरा, समाजसुधारकांचे कार्य, शिक्षण आणि समतेची चळवळ यामुळे महाराष्ट्राला देशात पुरोगामी विचारांची भूमी म्हणून ओळख मिळाली. प्रत्येक राजकीय पक्षाचा नेता आपल्या भाषणात महाराष्ट्राच्या या गौरवशाली परंपरेचा उल्लेख करताना दिसतो. मात्र प्रश्न असा आहे की, हे पुरोगामी विचार प्रत्यक्ष राजकीय कृतीत किती प्रमाणात दिसतात?
पुरोगामी विचार म्हणजे केवळ भाषणातील शब्द नाहीत. न्याय, समानता, बंधुता, सर्वसमभाव आणि प्रत्येक नागरिकाला समान संधी देण्याची भूमिका म्हणजे खरी पुरोगामी विचारधारा. परंतु आजच्या राजकारणाकडे पाहिले तर या विचारांपासून राजकीय व्यवस्था दूर जात असल्याचे चित्र दिसून येते.
वर्षानुवर्षे राजकारण्यांनी पुरोगामी विचारांचा वापर हा अनेकदा स्वतःच्या राजकीय फायद्यासाठी केल्याचे दिसते. महापुरुषांच्या नावांचा उल्लेख करणे, त्यांच्या विचारांचे गुणगान करणे आणि प्रत्यक्षात मात्र त्या विचारांच्या विरोधात निर्णय घेणे, ही विसंगती जनतेसमोर वारंवार येत आहे.
महापुरुषांच्या विचारांचा वापर की पालन?
महाराष्ट्राला सामाजिक परिवर्तनाची मोठी परंपरा लाभली आहे. समाजातील अन्यायाविरोधात आवाज उठवणाऱ्या अनेक महान व्यक्तींनी समतेचा मार्ग दाखवला. परंतु आज काही राजकीय नेते या विचारांचा वापर केवळ निवडणुकीच्या काळात किंवा राजकीय भाषणांपुरता मर्यादित ठेवताना दिसतात.
महापुरुषांच्या विचारांचा खरा आदर हा त्यांच्या प्रतिमांना हार घालण्यात नाही, तर त्यांच्या विचारांनुसार शासन आणि समाजव्यवस्था चालवण्यात आहे. जर समाजात भेदभाव, द्वेष आणि असमानता वाढत असेल तर केवळ भाषणांमध्ये पुरोगामी विचार मांडण्याला काय अर्थ उरतो, हा प्रश्न उपस्थित होतो.
राजकारणात सामाजिक न्यायाऐवजी समीकरणांना महत्त्व
एक काळ असा होता की राजकारणात येणाऱ्या व्यक्तीचे सामाजिक कार्य, जनतेसाठी केलेले योगदान, नेतृत्व क्षमता आणि विचारधारा यांचा विचार केला जात असे. मात्र सध्याच्या राजकीय परिस्थितीत अनेकदा उमेदवार निवडताना समाज, जात, मतांचे गणित आणि निवडणूक जिंकण्याची क्षमता यांना अधिक महत्त्व दिले जाते.
यामुळे राजकारणातील मूळ उद्देश बदलताना दिसतो. लोकप्रतिनिधी हा संपूर्ण समाजाचा प्रतिनिधी असतो, मात्र निवडणुकीच्या राजकारणात समाजाचे विभाजन करून सत्ता मिळवण्याची प्रवृत्ती वाढत असल्याची टीका केली जाते.
समाजात द्वेष निर्माण करणारे राजकारण धोकादायक
आज देशातील नागरिक स्वतःला भारतीय म्हणून एकत्रित ओळख निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत असताना, काही राजकीय वक्तव्यांमधून समाजात विभागणी निर्माण होत असल्याचे दिसते. कोण श्रेष्ठ, कोण कनिष्ठ, कोणाचा इतिहास मोठा, कोणाची ओळख मोठी, अशा वादांना हवा देण्याचे काम काही वेळा राजकीय फायद्यासाठी केले जाते.
समाजात मतभेद असणे स्वाभाविक आहे, पण द्वेष निर्माण करणे ही लोकशाहीसाठी धोकादायक बाब आहे. राजकीय नेतृत्वाचे काम समाजाला जोडण्याचे असते, तोडण्याचे नाही.
पुरोगामी महाराष्ट्राला आत्मपरीक्षणाची गरज
महाराष्ट्राने नेहमीच सामाजिक बदलाचे नेतृत्व केले आहे. शिक्षण, महिला सक्षमीकरण, सामाजिक न्याय आणि लोकशाही मूल्यांच्या बाबतीत महाराष्ट्राची भूमिका महत्त्वाची राहिली आहे. मात्र आज या परंपरेला जपण्याची जबाबदारी सर्वांची आहे.
राजकीय नेत्यांनी केवळ पुरोगामी महाराष्ट्राचा उल्लेख करण्यापेक्षा त्या विचारांना प्रत्यक्ष कृतीत उतरवण्याची गरज आहे. जनतेने देखील केवळ भावनिक मुद्द्यांवर मतदान न करता उमेदवाराचे काम, विचार आणि समाजासाठीची भूमिका तपासण्याची आवश्यकता आहे.
सत्ता मिळवण्यासाठी विचारांचा सौदा थांबला पाहिजे
लोकशाहीत सत्ता ही जनतेच्या विश्वासातून मिळते. त्यामुळे सत्ता मिळवण्यासाठी समाजात विभागणी करणे, भावनिक मुद्दे पुढे करणे किंवा महापुरुषांच्या विचारांचा वापर करणे ही प्रवृत्ती थांबली पाहिजे.
खरा नेता तोच जो समाजातील शेवटच्या घटकासाठी उभा राहतो, अन्यायाविरोधात आवाज उठवतो आणि सर्वांना समान न्याय देण्याची भूमिका घेतो.
जनतेचा प्रश्न — पुरोगामी महाराष्ट्र नेमका कुठे आहे?
आज महाराष्ट्रातील सामान्य नागरिकांसमोर अनेक प्रश्न आहेत. बेरोजगारी, शिक्षण, आरोग्य, शेतकरी समस्या, महागाई आणि सामाजिक सुरक्षितता हे मुद्दे महत्त्वाचे आहेत. मात्र राजकारण अनेकदा या मूलभूत प्रश्नांऐवजी ओळख आणि विभाजनाच्या मुद्द्यांभोवती फिरताना दिसते.
पुरोगामी विचारांचा खरा विजय तेव्हाच होईल जेव्हा समाजातील प्रत्येक व्यक्तीला समान सन्मान, समान संधी आणि न्याय मिळेल.
महाराष्ट्राची पुरोगामी परंपरा ही केवळ इतिहासातील आठवण राहू नये, तर ती वर्तमानातील वास्तव बनली पाहिजे. यासाठी राजकीय नेतृत्वाने आत्मपरीक्षण करण्याची गरज आहे आणि जनतेनेही जागरूक भूमिका घेण्याची वेळ आली आहे.
कारण पुरोगामी विचार हे फक्त भाषणात नाही, तर कृतीत दिसले पाहिजेत. अन्यथा “पुरोगामी महाराष्ट्र” ही केवळ घोषणा बनून राहण्याचा धोका आहे.
