✍️…..Nilesh Thakre
आजच्या आधुनिक युगात सोशल मीडिया हा मानवी जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग बनला आहे. Facebook, Instagram, YouTube, WhatsApp यांसारख्या माध्यमांनी जगाला एका क्लिकवर जवळ आणले. माहितीची देवाण-घेवाण, ज्ञानाचा प्रसार, व्यवसायाच्या संधी आणि सामाजिक जनजागृती यासाठी सोशल मीडिया उपयुक्त ठरला आहे. मात्र या माध्यमाच्या अतिरेकामुळे समाजात एक नवीन प्रवृत्ती वेगाने वाढताना दिसत आहे — ती म्हणजे दिखाऊपणाची वृत्ती.
पूर्वी माणसाची ओळख त्याच्या विचारांनी, कर्तृत्वाने, स्वभावाने आणि समाजातील योगदानाने होत असे. आज मात्र अनेकदा व्यक्तीची ओळख त्याच्या सोशल मीडिया प्रोफाइलवरून, फोटोवरून, फॉलोअर्सच्या संख्येवरून किंवा पोस्टला मिळणाऱ्या लाईक्सवरून ठरवली जात आहे. जे कधी काळी जीवनाचा भाग नव्हते, ते आज प्रतिष्ठेचे मापदंड बनताना दिसत आहे.
दिखावा आणि वास्तव यातील वाढते अंतर
सोशल मीडियावर प्रत्येकाला आपले आयुष्य सुंदर, यशस्वी आणि आनंदी दाखवण्याची इच्छा असते. महागडे कपडे, मोठ्या हॉटेलमधील फोटो, परदेश प्रवास, मोठ्या कार्यक्रमातील उपस्थिती, सततचे सेल्फी यामधून एक वेगळी प्रतिमा निर्माण केली जाते. परंतु अनेक वेळा सोशल मीडियावरील हे चित्र आणि प्रत्यक्ष जीवनातील वास्तव यात मोठे अंतर असते.
आज अनेक जण आपले दुःख, संघर्ष, अपयश आणि अडचणी लपवून फक्त यशाचे प्रदर्शन करतात. त्यामुळे समाजात एक चुकीची भावना निर्माण होते की, प्रत्येकाचे आयुष्य आनंदी आणि परिपूर्ण आहे. या तुलनेतून अनेकांना मानसिक ताण, असुरक्षितता आणि न्यूनगंड जाणवू शकतो.
लाईक्स आणि कमेंट्सची वाढती स्पर्धा
पूर्वी माणूस काही चांगले काम केले तर त्यातून मिळणारे समाधान महत्त्वाचे होते. आज मात्र अनेकदा एखादे काम केल्यानंतर ते किती लोकांनी पाहिले, किती लाईक्स मिळाले आणि किती कमेंट्स आल्या याकडे लक्ष दिले जाते.
काही लोक समाजसेवा, मदतकार्य किंवा सार्वजनिक उपक्रमही केवळ प्रसिद्धीसाठी करताना दिसतात. मदत करणे ही चांगली गोष्ट आहे, पण त्या मदतीचा फोटो काढून स्वतःची प्रतिमा उंचावण्याचा प्रयत्न वाढला आहे. सेवाभावापेक्षा प्रसिद्धी महत्त्वाची वाटू लागणे ही चिंतेची बाब आहे.
नात्यांमध्येही वाढलेला दिखावा
सोशल मीडियामुळे नात्यांमध्येही बदल झाला आहे. वाढदिवसाच्या शुभेच्छा, लग्नाच्या शुभेच्छा, कौटुंबिक कार्यक्रम यामध्ये प्रत्यक्ष भावना कमी आणि ऑनलाइन प्रदर्शन जास्त दिसू लागले आहे.
काही वेळा लोक एकमेकांना भेटण्यापेक्षा फक्त सोशल मीडियावर शुभेच्छा देणे पुरेसे समजू लागले आहेत. नात्यांची खरी उब, संवाद आणि आपुलकी यापेक्षा ऑनलाइन उपस्थितीला महत्त्व दिले जात आहे.
राजकारण आणि सामाजिक क्षेत्रातील दिखावा
सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रातही सोशल मीडियाचा प्रभाव मोठा झाला आहे. एखाद्या व्यक्तीचे काम किती आहे यापेक्षा त्याचा प्रचार किती आहे, यावर चर्चा होताना दिसते.
काही लोक प्रत्यक्ष लोकांमध्ये काम करण्यापेक्षा फोटो, व्हिडिओ आणि पोस्टच्या माध्यमातून स्वतःची प्रतिमा तयार करण्यावर अधिक भर देतात. समाजासाठी काम करणाऱ्या अनेक शांत व्यक्ती मागे पडतात, तर केवळ प्रसिद्धी मिळवणारे लोक पुढे येतात.
तरुण पिढीवर परिणाम
तरुण पिढी सोशल मीडियाचा सर्वाधिक वापर करते. या माध्यमातून त्यांना नवीन माहिती, शिक्षण आणि संधी मिळतात. पण त्याचबरोबर सतत इतरांचे जीवन पाहण्याची सवय लागल्याने स्वतःच्या आयुष्याबद्दल असमाधान निर्माण होऊ शकते.
काही तरुण फक्त बाह्य दिखावा, फॅशन, लोकप्रियता आणि ऑनलाइन प्रसिद्धी यालाच यश समजू लागतात. मेहनत, संयम, ज्ञान आणि कौशल्य यांचे महत्त्व कमी होण्याचा धोका निर्माण होतो.
दिखाव्यापेक्षा वास्तवाला महत्त्व देण्याची गरज
सोशल मीडिया हे वाईट माध्यम नाही. त्याचा वापर कसा केला जातो यावर त्याचे परिणाम अवलंबून असतात. ज्ञान, सकारात्मक विचार, सामाजिक जागृती आणि चांगल्या कार्यासाठी त्याचा उपयोग केला तर ते समाजासाठी फायदेशीर ठरू शकते.
मात्र आपण सोशल मीडियावर दाखवले जाणारे प्रत्येक चित्र सत्य मानू नये. स्वतःचे जीवन इतरांच्या आभासी जगाशी तुलना करू नये. माणसाची किंमत त्याच्या पोस्टमध्ये नाही, तर त्याच्या कृतीत असते.
समाजाने आत्मपरीक्षण करण्याची वेळ
आज गरज आहे ती स्वतःला एक प्रश्न विचारण्याची — आपण जगण्यासाठी जगत आहोत की दाखवण्यासाठी? आपले यश खरोखर आपल्या समाधानात आहे की इतरांच्या कौतुकात?
दिखावा काही काळासाठी आकर्षण निर्माण करू शकतो, पण कायमस्वरूपी आदर हा प्रामाणिकपणा, कष्ट आणि चांगल्या विचारांनीच मिळतो. सोशल मीडियाच्या युगात आपण तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करताना मानवी मूल्ये, साधेपणा आणि वास्तव यांना विसरता कामा नये.
कारण शेवटी माणसाची खरी ओळख स्क्रीनवर नाही, तर समाजात आणि जीवनातील त्याच्या वर्तनातून निर्माण होते.
