केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (CBSE) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) 2020 अंतर्गत २०२६-२७ शैक्षणिक वर्षापासून तीन-भाषा धोरणाच्या अंमलबजावणीसाठी सविस्तर मार्गदर्शक तत्त्वे सोमवारी जाहीर केली. या नव्या धोरणानुसार इयत्ता नववीपासून विद्यार्थ्यांना तीन भाषा शिकणे बंधनकारक राहणार असून, त्यापैकी किमान दोन भाषा भारतीय (भारतीय भाषा) असणे आवश्यक आहे. मात्र, सध्या इयत्ता सातवी, आठवी आणि नववीत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना संक्रमण काळात एकदाच विशेष सवलत देण्यात आली आहे.
सीबीएसईने स्पष्ट केले आहे की सध्या इयत्ता दहावीत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर हे धोरण लागू होणार नाही. ते विद्यमान दोन-भाषा पद्धतीनुसारच शिक्षण व बोर्ड परीक्षा पूर्ण करतील. तसेच सध्या इयत्ता सातवी, आठवी आणि नववीतील विद्यार्थ्यांना भविष्यात इयत्ता दहावीच्या बोर्ड परीक्षेत तिसऱ्या भाषेची परीक्षा द्यावी लागणार नाही. या विद्यार्थ्यांच्या तिसऱ्या भाषेचे मूल्यमापन संबंधित शाळांकडून अंतर्गत पातळीवर करण्यात येईल.
२०२६-२७ पासून नववीत प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी तीन-भाषा धोरण अनिवार्य असेल. दोन भाषा भारतीय असणे बंधनकारक राहील, तर तिसरी भाषा भारतीय किंवा परकीय असू शकते. मात्र, या तुकडीतील विद्यार्थ्यांना दहावीच्या बोर्ड परीक्षेत तिसऱ्या भाषेची परीक्षा द्यावी लागणार नाही.
दरम्यान, सध्या इयत्ता सहावीत शिकणाऱ्या आणि त्यानंतरच्या सर्व विद्यार्थ्यांसाठी तीन-भाषा धोरण पूर्णपणे लागू करण्यात येणार आहे. या विद्यार्थ्यांना दहावीच्या बोर्ड परीक्षेत तिसऱ्या भाषेचीही परीक्षा द्यावी लागेल. तसेच, सध्या दोन परकीय भाषा शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना एकदाच अतिरिक्त भारतीय भाषा तिसरी भाषा म्हणून घेण्याची विशेष मुभा देण्यात आली आहे.
दिव्यांग विद्यार्थ्यांना (CwSN) दिव्यांग व्यक्ती हक्क कायदा, २०१६ अन्वये आवश्यक सवलती दिल्या जाणार आहेत. तसेच परदेशातील सीबीएसई शाळा आणि परदेशातून भारतात स्थलांतरित होणाऱ्या विद्यार्थ्यांना तिसरी भाषा म्हणून भारतीय भाषा शिकण्याच्या अटीतून सूट देण्यात आली आहे.
राज्य बदलणाऱ्या विद्यार्थ्यांना त्यांनी आधी शिकत असलेली तिसऱ्या भाषेची निवड कायम ठेवण्याची परवानगी देण्यात आली असून, शाळांनी विद्यमान शिक्षकांचा वापर, निवृत्त शिक्षकांची नियुक्ती, सहोदय शाळा समूहांचे सहकार्य आणि संमिश्र (हायब्रिड) अध्यापन पद्धतीचा अवलंब करण्याचे आवाहन सीबीएसईने केले आहे.
याशिवाय, सीबीएसई आणि एनसीईआरटीकडून सर्व २२ अनुसूचित भारतीय भाषांमध्ये इयत्ता सहावीसाठी आवश्यक अध्ययन साहित्य उपलब्ध करून देण्यात येणार असल्याचेही मंडळाने स्पष्ट केले आहे.
