Times of Maharashtra : बांग्लादेशच्या माजी पंतप्रधान आणि बांग्लादेश नॅशनलिस्ट पार्टी (BNP)च्या प्रमुख बेगम खालिदा झिया यांचे मंगळवारी सकाळी दीर्घ आजारानंतर निधन झाले. त्या ८० वर्षांच्या होत्या. हृदयविकार, फुफ्फुसांचा संसर्ग आणि न्यूमोनियाने त्या त्रस्त होत्या. खालिदा झिया या बांग्लादेशच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान होत्या आणि त्यांनी दशकानुदशके देशाच्या राजकारणावर प्रभाव टाकला.
खालिदा झिया यांनी दोन वेगवेगळ्या कालावधीत बांग्लादेशचे नेतृत्व केले. पहिला कार्यकाळ १९९१ ते १९९६ आणि दुसरा २००१ ते २००६ असा होता. १९९१ मध्ये झालेल्या जनमतसंग्रहाच्या माध्यमातून राष्ट्रपती पद्धत रद्द करून संसदीय व्यवस्था लागू करण्याचे श्रेयही त्यांनाच दिले जाते. त्यामुळे प्रशासकीय अधिकार पंतप्रधानांकडे केंद्रीत झाले.
दोन महिलांचे राजकीय वर्चस्व
गेल्या तीन दशकांत बांग्लादेशचे राजकारण प्रामुख्याने दोन महिलांभोवती फिरत राहिले. एकीकडे खालिदा झिया, तर दुसरीकडे अवामी लीगच्या प्रमुख शेख हसीना. शेख हसीना पाच वेळा पंतप्रधान राहिल्या; मात्र ऑगस्ट २०२४ मध्ये आरक्षणावरून झालेल्या हिंसक आंदोलनांनंतर त्यांचे सरकार कोसळले आणि त्या भारतात निर्वासित म्हणून गेल्या.
हसीनांपेक्षा वेगळा दृष्टिकोन
भारत-बांग्लादेश संबंधांबाबत खालिदा झियांचा दृष्टिकोन शेख हसीनांपेक्षा वेगळा होता. हसीना भारताशी मैत्रीपूर्ण मानल्या जात असताना, झियांनी सुरुवातीच्या काळात राष्ट्रीय सार्वभौमत्वाला प्राधान्य देत सावध आणि कधी कधी टोकाची भूमिका घेतली. त्यांनी भारताला ईशान्य राज्यांसाठी बांग्लादेशमार्गे ट्रांझिट देण्यास विरोध केला.
चीनशी जवळीक आणि भारताशी मतभेद
२००२ मध्ये झिया सरकारने चीनसोबत मोठे संरक्षण करार केले, ज्यामुळे चीन बांग्लादेशचा प्रमुख शस्त्रपुरवठादार ठरला. भारताने याकडे धोरणात्मक आव्हान म्हणून पाहिले. कालांतराने मात्र त्यांच्या भारतविषयक भूमिकेत बदल होत गेला.
