निलेश ठाकरे (महाराष्ट्र हेड टॉईम्स ऑफ महाराष्ट्र न्युज) : शहर सुंदर असावं, स्वच्छ असावं, हिरवंगार असावं – ही प्रत्येक नागरिकाची स्वाभाविक अपेक्षा असते. कारण शहर हे केवळ इमारतींचं, रस्त्यांचं आणि चौकांचं जाळं नसतं; ते आपल्या जगण्याचं प्रतिबिंब असतं. पण जेव्हा सौंदर्यीकरणाच्या नावाखाली कोट्यवधी रुपयांचा खर्च केला जातो आणि काही दिवसांतच त्या कामांचा चुराडा होतो, तेव्हा प्रश्न केवळ कामाच्या दर्जावर राहत नाही; तो प्रशासनाच्या निष्ठेवर, जबाबदारीवर आणि प्रामाणिकपणावर उभा राहतो.
चंद्रपूरसारख्या जागतिक स्तरावर जंगलांसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या जिल्ह्याच्या मुख्य शहरात जर हिरवळच गुदमरून मरत असेल, तर ही शोकांतिका नाही का?
आय लव्ह चंद्रपूर’ – प्रेमाचा फलक की दिखाव्याचा खेळ?
नागपूरकडून शहरात प्रवेश करताना ‘आय लव्ह चंद्रपूर’ असा भव्य फलक दिसतो. तो पाहून अभिमान वाटायला हवा. पण प्रश्न असा आहे – हा फलक खरोखर प्रेमाचा प्रतीक आहे का, की केवळ फोटो काढण्यापुरता केलेला दिखावा?
डिव्हायडरवरील रंग नियमित पद्धतीने केला जात नाही. तिरंगा दर्शवणाऱ्या लाईट्स सिरीज काही दिवसच झळकतात आणि नंतर कायम अंधारात हरवतात. वृक्षांच्या रोपांची लागवड होते, पण त्यांना जिवंत ठेवण्याची तसदी घेतली जात नाही. योगासनाचे पुतळे धुळ खात उभे आहेत – शहरातिल मुख्य रसत्यावरिलच नव्हे तर शहराचा आंतर भागात ही अस्वच्छता दिसुन येते केवळ मुख्य रसत्यावरून दिसणा-या “सुंदर चंद्रपुर” “स्वच्छ चंद्रपुर” भिंती रंगुन लिहाणा-या जणू प्रशासनाच्या निष्क्रियतेची साक्ष देत!
हे चित्र सौंदर्यीकरणाचं नाही, तर बेफिकीरीचं आहे.
वाघांचे पुतळे आणि प्रशासनाची झोप
चंद्रपूर म्हणजे वाघांची भूमी.
जगप्रसिद्ध Tadoba Andhari Tiger Reserve मुळे जिल्हा जागतिक पर्यटन नकाशावर झळकतो. पण शहरात उभारलेले वाघांचे पुतळे आज धुळीत माखलेले दिसतात. ट्रॅफिक ऑफिससमोर उभे असलेले हे प्रतीकात्मक वाघ जणू विचारत आहेत – “जंगलाचं रक्षण करता, पण शहराचं का नाही?”
मार्गदर्शक फलक मेंटनसअभावी अस्पष्ट झाले आहेत. वाहनचालकांना दिशा कळत नाही. हा केवळ सौंदर्याचा प्रश्न नाही; हा सुरक्षिततेचाही मुद्दा आहे.
वरोरा नाका उड्डाणपूल – खर्चाचा डोंगर, उपयोगाचा शून्य?
गरज नसताना वरोरा नाका येथील उड्डाणपुलाखाली केलेला अवाढव्य खर्च आज धुळ खात पडलेला दिसतो. काही दिवस आकर्षक वाटणारी सजावट नंतर मोडकळीस येते. मग प्रश्न पडतो – हा खर्च जनतेच्या करातून झाला की कुणाच्या स्वार्थासाठी?
जनतेच्या पैशातून केलेल्या विकासकामांचा असा अवमान करणे म्हणजे करदात्यांच्या विश्वासाशी विश्वासघातच नाही का?
स्ट्रीट लाईट्सचा अंधार आणि प्रशासनाची अंधत्व
मुख्य रस्त्यांवरील अनेक स्ट्रीट लाईट्स बंद आहेत. रात्री अंधार दाटतो, अपघाताचा धोका वाढतो. पण प्रशासनाकडे पाहण्यास वेळ नाही. सौंदर्यीकरणाच्या उद्घाटनावेळी फोटोसेशनसाठी वेळ असतो, पण नियमित तपासणीसाठी नाही.
हा अंधार केवळ रस्त्यावर नाही; तो प्रशासनाच्या दृष्टीकोनातही पसरलेला आहे.
गार्डनचे रिनोव्हेशन – कोट्यवधींचा खेळ
शहराच्या मध्यभागी असलेले Maulana Abul Kalam Azad Garden आणि Ramala Talav Garden यांचे कोट्यवधी रुपये खर्च करून नूतनीकरण झाले. नागरिकांनी आनंद व्यक्त केला. पण काही महिन्यांतच या बागांची दुर्दशा सुरू झाली.
खाजगी कंत्राटदाराला मेंटनस देऊन प्रशासन हात झटकते. गवत सुकते, झाडे मरतात, बाक तुटतात, पाणीपुरवठा खंडित होतो. शेवटी बागा उरतात फक्त नावापुरत्या!
ज्या ठिकाणी नागरिकांना सकाळ-संध्याकाळ श्वास घ्यायला मोकळी जागा मिळावी, तिथेच निष्क्रियतेची दुर्गंधी पसरली आहे.
हिरवळीचा गळा घोटणारी कुचकामी प्रवृत्ती
चंद्रपूर आधीच औद्योगिक प्रदूषण सहन करत आहे. अशा शहरात हिरवळ म्हणजे ऑक्सिजनचा स्रोत आहे. पण मेंटनसअभावी वृक्षांची रोपे उन्हात करपून जातात. भर उन्हाळ्यात नागरिकांना सावली नाही, गारवा नाही.
जो जिल्हा जंगलासाठी प्रसिद्ध आहे, त्याच शहरात हिरवळीचा गळा घोटला जातो आहे – ही विडंबना नाही का?
लोकप्रतिनिधींचं मौन – वर्चस्वाच्या राजकारणात व्यस्त
हे सर्व लोकप्रतिनिधींना ठाऊक नाही असं म्हणणं म्हणजे वास्तवाला नाकारणं होईल. सर्वश्रुत असताना देखील कारवाई होत नाही. कारण प्राधान्य वेगळं आहे – कोण मोठा नेता, कोणाचा बॅनर मोठा, कोणाचं उद्घाटन भव्य. जनतेच्या प्रश्नांवर मौन आणि स्वतःच्या प्रसिद्धीवर भर – हीच आजची शोकांतिका आहे.
नागपूरकडून चंद्रपुर महानगरपालिकेला शिकण्याची गरज
Nagpur महानगरपालिका परिसरातील मेंटनस यंत्रणा पाहण्यासारखी आहे. नियमित रंगकाम, स्वच्छता, बागांची देखभाल – यामुळे शहराचा दर्जा टिकून राहतो. चंद्रपूर प्रशासनाने तिथून धडा घ्यायला हवा.
सौंदर्यीकरण हा एकदाचा कार्यक्रम नसतो; तो सतत चालणारी प्रक्रिया असते. मेंटनसशिवाय सौंदर्यीकरण म्हणजे वाळूत बांधलेला महाल.
जनतेच्या पैशाची उधळपट्टी की नियोजनाचा अभाव?
करदात्यांच्या पैशातून उभारलेली प्रत्येक गोष्ट ही जनतेची मालमत्ता असते. तिची देखभाल करणे ही प्रशासनाची नैतिक जबाबदारी आहे. पण जेव्हा कामचुकार, कुचकामी प्रवृत्तीचे अधिकारी दुर्लक्ष करतात, तेव्हा विकास धुळीस मिळतो.ही केवळ आर्थिक हानी नाही; हा विश्वासघात आहे.
आता तरी जागे व्हा
थोडी तरी लाज, लज्जा, जबाबदारीची जाणीव प्रशासनाला असावी. शहर सुंदर करण्याचा दिखावा थांबवून ते टिकवण्यावर भर द्यावा. नियमित तपासणी, कंत्राटदारांवर कारवाई, सार्वजनिक जबाबदारी निश्चित करणे – या मूलभूत गोष्टी अमलात आणाव्यात.
नाहीतर ‘आय लव्ह चंद्रपूर’ हा फलक नागरिकांच्या जखमेवर मीठ चोळणारा ठरेल.
निष्कर्ष – सौंदर्य नव्हे, संस्कार जपा
शहराचं सौंदर्य हे फलकांमध्ये नसतं, तर व्यवस्थापनात असतं. हिरवळ जपण्यात, दिवे लावून ठेवण्यात, पुतळ्यांची स्वच्छता राखण्यात आणि नागरिकांच्या कराचा सन्मान करण्यात असतं.
आज चंद्रपूरला गरज आहे ती नव्या प्रकल्पांची नाही, तर जबाबदारीची. दिखाव्याची नाही, तर सातत्याची.
जर प्रशासनाने आणि लोकप्रतिनिधींनी अजूनही डोळे उघडले नाहीत, तर शहराचा श्वास भ्रष्टाचाराच्या विळख्यात गुदमरून जाईल – आणि इतिहास त्यांना माफ करणार नाही.
चंद्रपूर सुंदर आहे, पण त्याला जपणारे हात सुजाण असायला हवेत. नाहीतर सौंदर्यीकरणाच्या नावाखाली सुरू असलेला हा दिखाव्याचा खेळ नागरिकांच्या सहनशक्तीची शेवटची परीक्षा ठरेल.
