Times of Maharashtra Desk Gharapuri Bet Uncover Ancient History: महाराष्ट्राला इतिहासाच्या दृष्टीने समृद्ध वारसा लाभला आहे. यातील एक म्हणजे उरण येतील घारापुरी बेट. घरापुरी बेट हे जरी सर्वत्र प्रचलित असले तरी या बेटाचा ठोस इतिहास अजून पडद्या आड आहे. हा इतिहास जाणून घेण्याचे वेध आता भारतीय पुरातत्व सौरक्षण विभागाला लागले आहेत. यासाठी या विभागाने उत्खनन मोहीम योजली आहे. भारतीय पुरातत्व सौरक्षण विभागाने या मोहिमेसाठी २ वर्षाचा कालावधी मागितला असून या मोहिमेची सुरवात सोमवारी विधिवत पूजा करून करण्यात आली आहे. या पूजेला भारतीय पुरातत्व विभागाचे अध्यक्ष डॉ. अभिजीत आंबेडकर , उपाध्यक्ष एस. एन नागानुर, सहाय्यक आकोलॉजिस्ट आर. बी. रविराज, पुरातत्व विभागाचे घारापूरी येथील प्रभारी अधिकारी कैलास शिंदे, घारापुरी ग्रामपंचायतिचे उप सरपंच बळीराम ठाकूर आणि भारतीय पुरातत्व विभागाचे कर्मचारी उपस्थित होते.
उत्खनन नेमके कशासाठी?
गेल्या काही महिन्यांपूर्वी पुरातत्व विभागाच्या अधिकाऱ्यांना घारापुरी बेटावर मोरा बंदर आणि शेत बंदर या भागात काही पुरातन भांडी आढळली होती. या भांड्यांची पहाणी केली असता त्या ठिकाणी पहिले मानवी वस्ती होती अशी शंका विभागाच्या तज्ञानी वर्तवली आहे. तसेच या ठिकाणी उत्खनन केल्यास आणखी काही वस्तु व इतिहासासंबंधित खुलासा करणारे आणखी काही धागेदोरे सापडतील अशी त्यांना खात्री आहे. या उत्खननातून घारापुरी बेटाचा इतिहास समोर येऊन तेथील त्यावेळी असणारी वस्ती कशी होती,तेथील मानवी संस्कृति या सर्वाचा खुलासा होणार आहे. तसेच या परिसरात आणखी काही लेण्या आणि मुर्त्या संपडण्याची डाट शक्यता आहे.
या उत्खनना मुळे तत्कालीन वस्ती , पर्यावरण ,संस्कृति , समाज या सर्व गोष्टींचा अभ्यास करणे सोपे होणार आहे.
उत्खनन योजनेचा आराखडा
या उत्खनन मोहिमेसाठी एकूण २ वर्षांचा कालावधी मागण्यात आला आहे. हे उत्खनन घारापुरी बेटावरील १ किलोमोटर च्या आंतरात होणार असून यासाठी एकूण ६० ते ७० कामगार काम करणार आहेत. या उत्खननासाठी व त्या वरील अभ्यासाठी सुमारे २ वर्षाचा कालावधी लागणार असल्याचे पुरातत्व विभागाच्या अधिकाऱ्यानी सांगितले आहे.
घारापुरी बेटा बद्दल अधिक माहिती
घारापुरी बेट रायगड जिल्ह्यातील उरण तालुक्यात सुमारे १० किमी परिसरात पसरलेले आहे. या बेटावर ९ व्या व १३ व्या शतकात कोरलेल्या लेण्या आहेत. या लेणीला एलिफंटा लेणी असे म्हणतात. १९८७साली या लेण्यांना युनेस्को जागतिक वारसा स्थानाचा दर्जा दिला गेला. घारापूरी लेण्यांच्या प्रवेशद्वाराजवळ हत्तीचे प्रचंड आकाराचे एक शिल्प होते, त्यावरूनच या लेण्यांना एलिफंटा लेणी असे नाव पडले. हे शिल्प सध्या मुंबईच्या राणीच्या बागेत आहे. आता ह्या ठिकाणी अजून काही भांडी सापडल्यामुळे येथील इतिहासात नवीन माहिती सोमर येणार असल्याची शक्यता आहे. ह्या उत्खननातून घारापुरी बेटाची कोणती नवीन माहिती समोर येते ह्याची उत्सुकता सर्वाना आहे.
