Times of Maharashtra Desk: आज १ जानेवारी. इतिहासाच्या पानावरील तो सुवर्णक्षण, जेव्हा केवळ ५०० सैनिकांनी आपल्या अफाट धैर्याच्या जोरावर हजारो सैनिकांच्या फौजेला रोखून धरले होते. कोरेगाव भीमा येथील विजयस्तंभ आजही त्या पराक्रमाची साक्ष देत उभा आहे. आज या शौर्य दिनानिमित्त देशभरातून लाखो भीमसैनिक या स्तंभाला अभिवादन करण्यासाठी एकत्र आले आहेत.
काय घडले होते १८०८ च्या त्या दिवशी?
१ जानेवारी १८१८ रोजी भीमा नदीच्या काठी इंग्रजांच्या बॉम्बे नेटिव्ह इन्फंट्रीचे ५०० महर सैनिक आणि पेशव्यांचे २८,००० सैन्य यांच्यात तुंबळ युद्ध झाले. पेशव्यांच्या सैन्यात अरबी आणि गोसावी सैनिकांचा मोठा भरणा होता. संख्येने कमी असूनही, महर सैनिकांनी आपल्या अस्तित्वासाठी आणि स्वाभिमानासाठी प्राणांची बाजी लावली.
युद्धाची पार्श्वभूमी आणि महत्त्व
हे युद्ध केवळ दोन सत्तांमधले नव्हते, तर ते जातिव्यवस्थेविरुद्धच्या संघर्षाचे प्रतीक बनले. त्या काळात पेशवाईत अस्पृश्यांवर होणाऱ्या अन्यायाचा आणि विषमतेचा शेवट करण्यासाठी महर सैनिकांनी हे युद्ध जिद्दीने लढले. सलग १२ तास चाललेल्या या लढाईत महर सैनिकांनी पेशव्यांच्या सैन्याला माघार घेण्यास भाग पाडले.
“हे केवळ शौर्य नव्हते, तर ते आत्मसन्मानासाठी दिलेले बलिदान होते.”
विजयस्तंभाचा इतिहास
या युद्धात वीरगती प्राप्त झालेल्या सैनिकांच्या स्मरणार्थ ब्रिटिशांनी १८२२ मध्ये भीमा नदीच्या काठी हा ‘विजयस्तंभ’ उभारला. या स्तंभावर शहीद झालेल्या सैनिकांची नावे कोरलेली आहेत. विशेष म्हणजे, १ जानेवारी १९२७ रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी या विजयस्तंभाला भेट दिली आणि तेव्हापासून हा दिवस ‘शौर्य दिन’ म्हणून साजरा करण्याची परंपरा सुरू झाली. आज कोरेगाव भीमा येथे जनसागराचा महापूर लोटला आहे. प्रशासनाकडून चोख बंदोबस्त ठेवण्यात आला असून, अभिवादन करण्यासाठी येणाऱ्या अनुयायांसाठी विविध सामाजिक संस्थांकडून सोयी-सुविधा पुरवल्या जात आहेत. ‘जय भीम’च्या घोषणांनी कोरेगाव भीमाचा परिसर दुमदुमून गेला आहे.
